Arheološko nalazište - Lepenski Vir

Arheološkim otkrićem Lepenskog vira 1965. godine, zahvaljujući dr Dragoslavu Srejoviću, možemo rekonstruisati veze između svih praistorijskih nalazišta podunavlja. U ranijoj stratigrafskoj fazi lokaliteta Lepenski vir, pronađeni su ostaci keramičkog materijala koji je veoma blizak Starčevačkoj kulturi, iz čega je izveden zaključak da su tri najznačajnija lokaliteta Srbije: Lepenski Vir, Starčevo i Vinča, blisko povezani, kako teritorijalno, tako i hronološki i da su na neki način genetski izranjali jedan iz drugoga. To sve upućuje na činjenicu da je ovaj prostor Srbije imao kontinuitet života od vremena ranog mezolita (6615. – 6000.godine p.n.e.) pa do poslednjih udisaja vinčanske kulture u hronološkoj fazi, Vinčanski Pločnik IIb, oko 3000. godine p.n.e.
Ovoj dokazanoj i od svih svetskih stručnjaka potvrđenoj tezi, pre otkrića našeg arheologa dr Dragoslava Srejovića je prethodio stav da je sva staro-evropska kultura, uključujući i pismo, uvezena sa istoka.
Na lokalitetu Lepenskog Vira, otkriveni su ostaci sakralne arhitekture iz vremena 7000. do 6000. godina pre nove ere. Sva naselja kulture Lepenskog Vira, ležala su na niskim terasama, malim i izolovanim, jer ih je po dužini presecao Dunav, dok su ih po širini zatrpavale strme padine okolnih brda. Arhitektura Lepenskog Vira je jedinstvenog stila, jer se ne pojavljuju ortogonalne osnove i verikalni zidovi. Staništa u naseljima imaju oblik zarubljenih kružnih isečaka sa strmim krovom koji naleže na osnovu sa čvrstim podovima od izlomljenog krečnjaka, u koji je uglavljen veliki oblutak i uz njega uvršćene kamene skulture. U središtu svih naselja nalazio se prostrani trg, a staništa oko njih su bila raspoređena u redove. Trg je bio mesto gde su se obavljali razni rituali. Na osnovu obliki i proporcija staništa, može se utvrditi da su graditelji Lepenskog Vira raspolagali određenim matematičkim znanjem. U naselju su bila svtilišta istog oblika kao i staništa. Oko ognjišta su bile smeštene skulture velikih oblutaka koji prikazuju ljudsku figuru na kojoj je prvobitno oblikovana samo glava. U kasnijoj fazi, skulpture dobijaju oblik ljudske figure i postaju pravi idoli. Na njima su najčešće modelovane ribolike ljudske glave, riba, jelen, a na nađenim predmetima su ugravirane zagonetne predstave: znaci slični koordinatnom sistemu, skice, slova, brojke, predeli. Arheološki istaživanjima, otkriveno je ukupno 136 objekata.

Kako ne bi bilo potopljeno puštanjem u rad Hidtoelektrane „Đerdap I“, naselje Lepenski Vir je premešteno na viši nivo, gde je izgrađena i muzejska zgrada u kojoj su izloženi najznačajniji arheološki nalazi i kopije najlepših skulptura, čiji se originali nalaze u Narodnom muzeju u Beogradu.